ال نینو و پیش‌بینی پاییز پربارش برای ایران
به گزارش راهبرد معاصر، «ال‌نینو» یکی از مهم‌ترین نوسانات اقلیمی در مقیاس جهانی است که با گرم شدن غیرعادی دمای سطح آب در بخش استوایی اقیانوس آرام (به‌ویژه نواحی مرکزی و شرقی) شناخته می‌شود.
این پدیده در کنار «لانینا» (فاز سرد) دو فاز اصلی چرخه نوسان جنوبی اقیانوس آرام (ENSO) را تشکیل می‌دهند و نقش مهمی در تغییر الگوهای آب‌وهوایی کره زمین دارند.
در حالت ال‌نینو دمای سطح آب در نواحی استوایی اقیانوس آرام از حالت نرمال گرم‌تر می‌شود (معمولاً نیم تا بیش از 2 درجه سلسیوس بسته به شدت). این گرمایش، هرچند در ظاهر منطقه‌ای است، از طریق تضعیف بادهای تجاری شرقی، جابه‌جایی سلول همرفتی واکر و تغییر در گردش جوی، تأثیرات گسترده‌ای بر اقلیم جهانی ایجاد می‌کند.
نتیجه آن جابجایی مسیر طوفان‌ها و سامانه‌های بارشی، تغییر شدت و توزیع بارشها، افزایش دما در برخی مناطق و وقوع رویدادهای حدی مانند سیل، خشکسالی یا موج گرما در نقاط مختلف جهان است.
شدت اثرات ال‌نینو به قدرت آن بستگی دارد. در ال‌نینوهای قوی، ناهنجاری دمایی می‌تواند به بیش از 2 درجه سلسیوس برسد و به لایه‌های زیرسطحی نیز نفوذ کند. این تغییرات مستقیماً بر محل تشکیل ابرها و کانون‌های بارش اثر گذاشته و الگوهای جوی حتی در عرض‌های میانی را دگرگون می‌کند.سازمان جهانی هواشناسی (WMO) اخیراً (2 ژوئن 2026) هشدار داده که احتمال شکل‌گیری ال‌نینو در دوره ژوئن تا اوت 2026 (خرداد تا شهریور) حدود 80٪ است و این احتمال تا پاییز و زمستان به بیش از 90٪ می‌رسد. اکثر مدل‌ها آن را حداقل متوسط و احتمالاً قوی پیش‌بینی می‌کنند. این پدیده معمولاً دمای جهانی را بالاتر از حد معمول می‌برد و خطر رویدادهای جوی را افزایش می‌دهد.
از منظر علمی، ال‌نینو تنها یکی از عوامل سیستم پیچیده اقلیم زمین است. پدیده‌هایی مانند نوسانات اقیانوس اطلس (NAO/AMO)، دمای اقیانوس هند (IOD)، جریان جت استریم و تغییرات فصلی گردش جو نیز بسیار تأثیرگذارند. بنابراین اثر ال‌نینو در هر منطقه باید در ترکیب با سایر عوامل تحلیل شود و نمی‌توان آن را به‌تنهایی مبنای پیش‌بینی قطعی قرار داد.
ال‌نینو معمولاً با افزایش بارش در بخش‌هایی از آمریکای جنوبی، جنوب ایالات متحده و شرق آفریقا و کاهش بارش (خشکسالی) در اندونزی، استرالیا و بخش‌هایی از آمریکای مرکزی همراه است. در بسیاری از مناطق نیز دمای میانگین فصلی افزایش می‌یابد. با این حال اثرات آن کاملاً یکنواخت نیست و به شدت پدیده، موقعیت جغرافیایی و شرایط همزمان سایر سامانه‌های جوی بستگی دارد.
افزایش دمای آب اقیانوس در پدیده ال‌نینو
در همین رابطه احد وظیفه رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی به خبرنگار تسنیم می‌گوید: «ال‌نینو» در واقع شامل تغییرات دمایی منطقه استوایی حوزه اقیانوس آرام است و تا حدودی در اقیانوس هند نیز اثرگذار است. اقیانوس هند در مجاورت ایران قرار دارد، اما اقیانوس آرام فاصله بسیار زیادی از کشور ما دارد.
وی افزود: بر اثر این گرمایش، دمای آب اقیانوس نسبت به حالت نرمال حدود نیم درجه تا یک درجه افزایش پیدا می‌کند که این میزان بسته به شدت پدیده اقلیمی متفاوت است. بر اساس پیش‌بینی‌ها، امسال به نظر می‌رسد این پدیده توسعه پیدا کند؛ به‌گونه‌ای که از تابستان تا پاییز، دمای سطح آب اقیانوس (در لایه‌ای حدود 100 تا 300 متری زیر سطح) حدود دو تا دو و نیم درجه افزایش یابد.
وی تصریح کرد: این تغییر دما در اقیانوس‌ها، محل تشکیل ابرها و بارشها را در مناطق مربوطه تغییر می‌دهد و این جابجایی بر الگوهای جوی و امواج هواشناسی در عرض‌های میانی، از جمله کشورهایی مانند ایران اثرگذار است.
وی اضافه کرد: به‌طور میانگین در سال‌هایی که این پدیده رخ می‌دهد، بارش‌های پاییزی و نیمه اول زمستان در ایران به‌صورت نسبی افزایش پیدا کرده و دما نیز معمولاً سردتر از نرمال می‌شود. بنابراین امسال با توجه به روند فعلی، احتمال اینکه پاییز نسبتاً بهتری از نظر بارشی داشته باشیم قابل توجه است.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناس تاکید کرد: با این حال باید توجه داشت که «ال‌نینو» تنها یکی از عوامل اثرگذار بر اقلیم کشورهایی در عرض‌های میانی مانند ایران است و پدیده‌های دیگری نیز در وضعیت بارش و دما نقش دارند؛ از جمله مسیر عبور سامانه‌های چرخندی (سایکلون‌ها) از روی اقیانوس اطلس، شرایط همرفت روی اقیانوس هند و نواحی حاره‌ای.
وظیفه ادامه داد: بنابراین صرفاً بر اساس این پدیده نمی‌توان با قطعیت درباره وضعیت بارشها قضاوت کرد و لازم است با گذر زمان، تحلیل‌های دقیق‌تری انجام شود. در شرایط فعلی، می‌توان گفت احتمال داشتن پاییزی بهتر وجود دارد، اما این موضوع همراه با عدم قطعیت بوده و باید در پیش‌بینی‌ها لحاظ شود.